Opis
 |
| Schorzenia neurologiczne |
Do ograniczenia świadomości dochodzi w wyniku uszkodzenia obu półkul mózgowych lub części aktywującej tworu siatkowatego pnia mózgu. Stan świadomości jest najczulszym wskaźnikiem nieprawidłowości funkcjonowania o.u.n. Przy określaniu stopnia zaburzeń reaktywności chorego istotne jest stosowanie powszechnie zrozumiałej terminologii. Pojęcie śpiączki odnosi się do maksymalnego odchylenia od „normalnego" stanu świadomości i oznacza stan, w którym pacjent nie reaguje na bodźce słowne ani fizykalne. Stupor to stan, w którym pacjent reaguje na przykre bodźce fizykalne, ale nie na słowne. Odpowiedź na bodziec słowny można uzyskać od pacjenta sennego. Pacjent przytomny, w stanie czuwania i w pełni zorientowany ma świadomość własnej osoby; oddziaływania między nim a jego środowiskiem są prawidłowe.
Śpiączka i inne zaburzenia świadomości mogą mieć różną etiologię. Można dokonać uproszczonego podziału przyczyn tych zaburzeń na związane z uszkodzeniem strukturalnym (krwotok, udar niedokrwienny, guz) i metaboliczne lub toksyczne. Uszkodzenia strukturalne, wywołujące ogniskowe objawy ubytkowe, można z kolei podzielić na nad- i podnamiotowe. Zmiany nadnamiotowe (krwiaki nad- i podtwardówkowe, ropnie podtwardówkowe, guzy, malformacje naczyniowe) mogą prowadzić do przemieszczenia mózgowia w osi głowowo-ogonowej: ucisk wywierany na korę mózgową przenosi się na pień lub płat skroniowy w wyniku, czego powstaje wgłobienie centralne lub hakowe. Jego pierwszym objawem klinicznym jest porażenie n. III po stronie zmiany (opadnięcie powieki, rozszerzenie źrenicy). Następnie dochodzi do zawężenia świadomości oraz wystąpienia niedowładu połowiczego przeciwstronnego (scenariusz klasyczny) lub tożstronnego (10% przypadków). Zmiany podnamiotowe mogą być zlokalizowane bezpośrednio w pniu mózgu (guz, krwotok) lub wywierać na niego ucisk pośrednio (krwotok do móżdżku). Wzrost ciśnienia śródczaszkowego W obszarze podnamiotowym charakteryzuje nagły początek objawów, symetryczne objawy ubytkowe, obustronnie wąskie, szpilkowate źrenice lub zwrot gałek ocznych w stronę przeciwną do ogniska.
Większość (ponad 2/3) przypadków śpiączki i innych zaburzeń świado-mości obserwowanych na oddziałach ratunkowych ma podłoże toksyczne lub metaboliczne. Typowe dla tego rodzaju zaburzeń jest stopniowe narastanie objawów i zachowana reaktywność źrenic.
Niezależnie od istnienia wyczerpującej diagnostyki różnicowej śpiączek i innych zaburzeń świadomości, przydatny może się okazać następujący schemat mnemotechniczny (WITUP + samogłoski):
W - wstrząs,
I - infekcja (OUN, lub ogólnoustrojowa), intoksykacja,
T - trauma, tumor, temperatura,
U - udar,
P - psychiczne zaburzenia, porfiria, padaczka, podpajęczy krwotok, proces ekspansywny.
Samogłoski:
A - alkohol,
E - endokrynne lub egzokrynne zaburzenia, elektrolity,
I - insulina (cukrzyca),
O - tlen (niedotlenienie), opiaty,
U - uremia (niewydolność nerek).